Żylaki przełyku - cichy zabójca

Żylaki przełyku nie są chorobą samą w sobie, lecz jedynie objawem. Najczęściej rozwijają się z powodu choroby wątroby, a konkretnie jej marskości (90% przypadków).

Czym są żylaki przełyku?
Żylaki przełyku są to po prostu poszerzone naczynia żylne w dolnej części przełyku. W chorobach wątroby są one elementem krążenia obocznego. Polega to na tym, że wzrost ciśnienia w naczyniach niesprawnej wątroby sprawia, iż krew, która wcześniej przepływała przez wątrobę, szuka sobie łatwiejszej drogi. Krew napływa do żył przełyku, które nie są przystosowane do otrzymywania tak dużej ilości krwi. Poszerzają się one i rozciągają. Wytworzone poszerzenia żylne łączą krążenie wątroby bezpośrednio z żyłą główną górną, która wpada do serca. 

Poszerzone i nabrzmiałe żyły przełyku są kruche i skłonne do pękania i krwawienia. Połykanie jedzenia albo wręcz przeciwnie – wymioty mogą podrażnić naczynia i spowodować obfite krwawienie. Może ono także wystąpić samoistnie. Najczęściej właśnie obfity krwotok jest pierwszym objawem żylaków przełyku. Nie musi się objawiać jako wypływ strumienia świeżej krwi. Mogą się pojawić wymioty lekko podbarwione krwią lub zawierające skrzepy, a nawet wymioty z treścią fusowatą (krew została już lekko przetrawiona). Oprócz tego objawem krwawienia z przełyku mogą być tzw. smoliste stolce, czyli koloru ciemnoczerwonego lub nawet czarnego. Duża utrata krwi może spowodować wystąpienie objawów ogólnych, takich jak: osłabienie, obniżenie ciśnienia tętniczego, przyspieszenie czynności serca czy nawet wstrząs. Chory może mieć także inne objawy marskości wątroby, takie jak np. żółtaczka czy wodobrzusze. Śmiertelność przy masywnych krwawieniach wynosi nawet do 50%. Dlatego bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie, a także leczenie żylaków przełyku.

Co wywołuje żylaki przełyku?
Najczęstszą przyczyną marskości wątroby, a co za tym idzie – żylaków przełyku jest alkohol. Następną w kolejności przyczyną są przewlekle zapalenia wątroby wirusami żółtaczki typu B (HBV) oraz typu C (HCV). A zatem marskość i jej powikłania mogą wystąpić nie tylko u osób przewlekle nadużywających alkoholu, jak to się powszechnie wydaje. Chorobą tą mogą być dotknięci pacjenci, którzy przechodzą zapalenie wątroby zupełnie bezobjawowo i nawet nie spodziewają się tak poważnej i o złym rokowaniu choroby, jaką jest marskość wątroby.

W większości wypadków żylaki przełyku zostają zdiagnozowane dopiero po epizodzie pierwszego krwawienia. Najlepszą metodą do różnicowania krwawień z żylaków i innych przyczyn krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego, np. wrzodów żołądka czy dwunastnicy, jest badanie endoskopowe. Czasami, ze względu na zły stan chorego, wykonuje się to w znieczuleniu ogólnym. Metoda polega na włożeniu miękkiej sondy bezpośrednio do przełyku oraz „obejrzeniu” na monitorze jego ścian i najczęściej także żołądka, w poszukiwaniu źródła krwawienia. Można wyróżnić 3 stopnie zaawansowania żylaków przełyku. I – wąskie o prostym przebiegu, II – poszerzone żylaki o krętym przebiegu, zajmujące mniej niż 1/3 światła przełyku, III – zajmujące więcej niż 1/3 obwodu przełyku.

Leczenie żylaków przełyku
Jeżeli dzięki metodzie endoskopowej lekarz znajdzie żylaki przełyku, może od razu przystąpić do leczenia za pomocą endoskopu. Jedną z metod jest tzw. skleroterapia żylaków. Polega ona na wstrzykiwaniu za pomocą endoskopu substancji drażniącej do żylaków, co powoduje ich zamknięcie. Skuteczność zabiegu wynosi ok. 90–95%. Terapię należy powtórzyć, najpierw w odstępach 3–4-dniowych, a potem kilkutygodniowych, aż do całkowitego zniknięcia żylaków. Bardzo rzadko po zabiegu mogą wystąpić powikłania, takie jak ból zamostkowy, owrzodzenie z następowym zwężeniem przełyku czy perforacja przełyku (przedziurawienie).   

Inną metodą leczenia za pomocą endoskopu jest zakładanie na żylaki gumowych opasek. Polega to na tym, że żylak zostaje „wessany” do światła narzędzia, a następnie zostaje na niego zsunięta specjalna gumka. Dochodzi do zamknięcia światła żylaka. Jednak w leczeniu gwałtownych krwawień metodą z wyboru jest raczej sklerotyzacja.

Możliwe jest także leczenie farmakologiczne krwawienia z żylaków. Stosuje się je wtedy, kiedy niedostępna jest endoskopia. Leki te mają na celu obniżenie wysokiego ciśnienia w układzie naczyń wątroby. Powinny być one podawane także po zatrzymaniu się krwawienia. Należy zastosować jeden z następujących leków: wazopresynę, terlipresynę, somatostatynę lub oktreotyd. Leczeniem zapobiegającym nawrotom krwawienia jest stosowanie beta brokerów.

Jeżeli niemożliwe było zatrzymanie krwawienia wcześniejszymi metodami, konieczne może być zrobienie tamponady za pomocą specjalnego zgłębnika. Jest to procedura bardzo nieprzyjemna, bowiem zgłębnik wprowadza się przez nos do żołądka, a poza tym istnieje duże ryzyko nawrotów krwawienia.

Nowoczesną metodą, która jest używana do leczenia krwotoku z żylaków przełyku, jest TIPS  (przezżylne śródwątrobowe zespolenie systemowe). Polega ona na założeniu specjalnego stentu w naczyniach wątroby, co powoduje, że krążenie w wątrobie się poprawia i krążenie oboczne jest mniej obciążone.

Czasami krwawienie nie ustaje i konieczna jest interwencja chirurgiczna.

Jak zapobiegać?
Jeżeli pacjent raz zakrwawił z żylaków przełyku, niestety jest bardzo duże ryzyko, że ten epizod się powtórzy. Dlatego u chorych z marskością wątroby wskazane jest okresowe wykonywanie badania endoskopowego, nawet jeśli brak objawów. Najskuteczniejszym sposobem zwalczenia problemu żylaków przełyku jest wyeliminowanie przyczyny, czyli marskości wątroby, a to możliwe jest tylko przez przeszczep wątroby.