Zespół niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg to schorzenie objawiające się uczuciem zmęczenia i niepokoju w kończynach dolnych, któremu towarzyszą parestezje, czyli nieprzyjemne odczucia, takie jak drętwienie, wrażenie występowania mrówek pod skórą, swędzenie. Objawy te pojawiają się w spoczynku i ustępują, lub ulegają znacznemu złagodzeniu w czasie ruchu.

Zespół niespokojnych nóg - epidemiologia

Zespół niespokojnych nóg to częste schorzenie, występuje u około 15% populacji osób dorosłych. Jednak zespół niespokojnych nóg rzadko jest rozpoznawany przez lekarzy, a wielu chorych nie zdaje sobie sprawy z tego, że zostali dotknięci chorobą, którą można skutecznie leczyć.

Przyczyny zespołu niespokojnych nóg

W przypadku zespołu niespokojnych nóg wyróżnia się postać pierwotną i wtórną. Przyczyny pierwotnego zespołu niespokojnych nóg nie są znane. Opisano przypadki dziedzicznego występowania tej choroby, ale nie ustalono odpowiedzialnego za nią defektu genetycznego. Sugerowany jest niedobór dopaminy (substancji chemicznej wytwarzanej w mózgu) w obszarze mózgu zwanym prążkowiem. Przyczyny wtórnego zespołu niespokojnych nóg to m. in.:

• niedobór żelaza w organizmie,
• ciąża,
• cukrzyca,
• przewlekła niewydolność nerek,
• reumatoidalne zapalenie stawów,
• przewlekła niewydolność żylna.

Wtórny zespół niespokojnych nóg może występować również jako powikłanie stosowania niektórych leków, takich jak antagoniści kanałów wapniowych, leki przeciwdepresyjne, metoklopramid, fenytoina.

Zespół niespokojnych nóg - objawy kliniczne

Zespół niespokojnych nóg może się ujawnić w każdym wieku. Do podstawowych objawów zespołu niespokojnych nóg należą:

• nieprzyjemne odczucia w obrębie kończyn dolnych, opisywane przez chorych jako drętwienie, pieczenie, swędzenie, mrowienie (wrażenie mrówek chodzących pod skórą), uczucie pienienia się krwi w żyłach,
• ustępowanie lub znaczne złagodzenie dolegliwości pod wpływem ruchu,
• narastanie objawów w spoczynku, ciężkie nogi,
• nasilanie się dolegliwości w godzinach wieczornych i nocnych, oraz często towarzysząca im bezsenność lub problemy z zasypianiem,
• pojawiające się okresowe ruchy kończyn podczas snu, polegające na zgięciu i wyprostowaniu palucha, zginaniu kończyn dolnych w stawach skokowych, a niekiedy kolanowych i biodrowych.

W zespole wtórnym stwierdza się ponadto objawy choroby podstawowej.

Zespół niespokojnych nóg - rozpoznanie

Zespół niespokojnych nóg jest rozpoznawany na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta. Pomocne są ogólnie przyjęte kryteria rozpoznania tej choroby:

• Kryteria podstawowe (wymagane do postawienia rozpoznania):

1) występowanie nieprzyjemnych wrażeń, głównie czuciowych (mrowienie, pieczenie), w obrębie kończyn dolnych,
2) przymus ruchu (poruszanie kończynami zmniejsza nieprzyjemne wrażenia czuciowe),
3) narastanie objawów w spoczynku,
4) nasilanie się objawów w godzinach wieczornych lub nocnych.

• Kryteria dodatkowe (ułatwiające rozpoznanie):

1) zaburzenia snu (szczególnie trudności w zasypianiu),
2) okresowe ruchy kończyn,
3) przewlekły przebieg,
4) dodatni wywiad rodzinny.

Zespół niespokojnych nóg - leczenie

Ponieważ przyczyna zespołu niespokojnych nóg nie jest znana, możliwe jest jedynie leczenie objawowe tej choroby.

Postępowanie niefarmakologiczne obejmuje:

• wyeliminowanie czynników, które mogą nasilać dolegliwości (spożywanie alkoholu, palenie papierosów, przyjmowanie niektórych leków, jeśli nie są niezbędne),
• stosowanie zabiegów ułatwiających zasypianie: regularne ćwiczenia gimnastyczne w ciągu dnia, spożywanie wieczornego posiłku najpóźniej 2 godziny przed snem, unikanie picia kawy i herbaty, zwłaszcza wieczorem, stosowanie ćwiczeń relaksacyjnych, zasypianie o stałej porze.

Przy bardziej zaawansowanych objawach konieczne może być leczenie farmakologiczne. W leczeniu zespołu niespokojnych nóg stosuje się preparaty zawierające lewodopę lub inną substancję należącą do grupy agonistów receptorów dopaminowych. Wykorzystuje się też do tego celu gabapentynę oraz leki należące do grupy benzodiazepin. W przypadku zespołu wtórnego ważne jest kontrolowanie poziomu żelaza w organizmie i w razie potrzeby uzupełnianie jego niedoboru, oraz leczenie choroby podstawowej. Długość procesu leczenia zależy od częstości występowania i stopnia nasilenia objawów. Jeśli dolegliwości nie występują codziennie, leki należy stosować tylko doraźnie.

Zespół niespokojnych nóg - rokowania

Zespół niespokojnych nóg charakteryzuje się zróżnicowanym przebiegiem i różnym nasileniem objawów. Wprawdzie objawy choroby mogą być dokuczliwe w codziennym życiu, ale bardzo rzadko znacząco zaburza ona funkcjonowanie chorego. Jeżeli objawy choroby pojawiły się u kobiety w trakcie trwania ciąży, zazwyczaj ustępują kilka tygodni po porodzie.