Skurcze i chromanie przestankowe. Czym się różnią?

Skurcz mięśnia to zmniejszenie długości lub zwiększenie jego napięcia. Jest on wynikiem impulsów płynących z ośrodków nerwowych do włókien mięśniowych. Skurcz mięśnia może być izometryczny, kiedy wzrasta napięcie mięśnia, a nie zmienia się jego długość, albo izotoniczny, w którym mięsień ulega skróceniu bez zmiany napięcia. Dzięki zsynchronizowanym skurczom różnych grup mięśni szkieletowych możliwe jest poruszanie się.

Na pewno każdy z nas poczuł kiedyś nagły, silny ból w łydce czy stopie, uczucie ciężkich nóg, mylnie nazywając go skurczem. Skurcze mięśni to ich prawidłowa, fizjologiczna czynność. Mimowolny, zbyt mocny skurcz mięśnia, często wywołujący ból, nazywany jest natomiast kurczem. Kurcze mięśni mogą dotyczyć zarówno mięśni poprzecznie prążkowanych szkieletowych, jak i mięśni gładkich, które wchodzą w skład ścian narządów wewnętrznych i naczyń krwionośnych.

Rodzaje kurczów mięśni

Mogą występować różne rodzaje kurczów, a wśród nich:

• kurcze toniczne, kiedy podwyższone napięcie mięśnia utrzymuje się przez dłuższy czas – występują w przebiegu poważnych chorób, takich jak zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych, tężec, zatrucie strychniną, wścieklizna, tężyczka i udar cieplny; należą tu również tzw. kurcze zawodowe (np. kurcz pisarski);
• kurcze kloniczne, w których występuje szereg krótkich, szybko następujących po sobie skurczów - najczęściej występują w przebiegu zatruć, a także w udarze mózgu i śpiączce,
• kurcze toniczno – kloniczne, występujące w padaczce i rzucawce poporodowej. Przyczyny występowania kurczów mogą być bardzo różne.

Łagodne kurcze mięśni dotyczące jednocześnie wielu mięśni kończyn dolnych, często odczuwane jako np. ból całych łydek, mogą świadczyć o problemach z układem żylnym. Jeżeli dodatkowo pojawia się obrzęk stóp lub kostek, przyczyną mogą być np. żylaki.

Silny ból i sztywność mięśni pojawiające się nagle podczas wysiłku mogą być objawem przetrenowania. Dotyczą zwłaszcza osób, które bez odpowiedniej rozgrzewki rozpoczynają trening siłowy. Również długotrwałe siedzenie w niewygodnej pozycji, zwłaszcza na podwiniętych nogach, może wywołać kurcz mięśni. Przyczyną jest niewystarczająca ilość krwi dopływająca do mięśni, które na niedotlenienie reagują właśnie silnym skurczem.

Bolesne kurcze mięśni nóg pojawiające się nagle, często podczas snu, mogą wskazywać na zaburzenia gospodarki wodno – elektrolitowej w organizmie. Najczęściej świadczą o niedoborach pierwiastków takich jak potas i magnez, które są niezbędne mięśniom do prawidłowego funkcjonowania. Do takiego stanu może doprowadzić nieprawidłowa, niepełnowartościowa dieta, odchudzanie się, stosowanie środków moczopędnych i przeczyszczających, a także częste picie mocnej kawy, która wypłukuje potas i magnez z organizmu.

Sposoby na "skurcze" mięśni

Kiedy wystąpi bolesny kurcz mięśnia, bardzo łatwo możemy sobie z nim poradzić. Najskuteczniejsze w łagodzeniu kurczów jest wykonanie masażu lub rozcieranie bolącego miejsca. Pomaga również ciepły prysznic. Innym skutecznym sposobem jest maksymalne naciągnięcie mięśnia, chociaż jest to znacznie utrudnione przez silny ból. Leki przeciwbólowe nie wpływają na złagodzenie dolegliwości. Jeśli kurcze często się powtarzają lub trwają dłuższy okres czasu, niekiedy stosuje się leki rozluźniające mięśnie lub łagodne środki uspokajające.

Chromanie przestankowe - co to jest?

Jeżeli kurczom mięśni towarzyszy ból całych stóp, łydek, ud, a nawet bioder, a te przykre dolegliwości pojawiają się przy wysiłku fizycznym i mijają w spoczynku, to jest to tak zwane chromanie przestankowe, którego przyczyną najczęściej jest miażdżyca.

Według definicji, chromanie przestankowe to ból kończyny dolnej o natężeniu zmuszającym chorego do zatrzymania się, wywołany wysiłkiem fizycznym i ustępujący w spoczynku. Powodem tych dolegliwości jest niewystarczający dopływ krwi do kończyny w przypadku zwiększonego zapotrzebowania mięśni na tlen, jakie występuje podczas wysiłku. Niedostateczne ukrwienie jest związane ze zwężeniem lub całkowitym zatkaniem niektórych naczyń tętniczych w przebiegu miażdżycy. W spoczynku ból ustępuje, ponieważ wtedy zapotrzebowanie mięśni na tlen jest znacznie mniejsze i nawet znacznie zwężone tętnice doprowadzają wówczas odpowiednią ilość krwi. Dolegliwości bólowe najczęściej występują w obrębie łydki, rzadziej dotyczą stóp, ud, pośladków i bioder.

Chorzy z chromaniem przestankowym są zazwyczaj w podeszłym wieku, częściej są to mężczyźni i prawie zawsze można u nich stwierdzić obecność czynników ryzyka występowania miażdżycy, do których należą m. in. nadwaga i otyłość, nieprawidłowa dieta, palenie papierosów, brak aktywności fizycznej, a także współistniejące choroby przewlekłe, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca.

Chromanie przestankowe - leczenie

Odległość, jaką chory może pokonać zanim pojawi się ból (tzw. dystans chromania) świadczy o nasileniu choroby. Jeżeli jest krótsza niż 50 m, to znaczy, że zmiany w naczyniach są bardzo zaawansowane i w razie braku odpowiedniego leczenia choremu może zagrażać utrata kończyny. Aby do tego nie dopuścić, należy przestrzegać podstawowych zaleceń, takich jak:

• zaprzestanie palenia tytoniu,
• zmniejszenie masy ciała,
• regularne wykonywanie ćwiczeń fizycznych,
• zmniejszenie ilości cholesterolu i tłuszczów nasyconych w diecie,
• prawidłowe leczenie i kontrola cukrzycy i nadciśnienia tętniczego.

W leczeniu farmakologicznym stosuje się preparaty zapobiegające nadmiernemu krzepnięciu krwi, rozszerzające naczynia, obniżające poziom tłuszczów i cholesterolu we krwi oraz poprawiające przepływ krwi przez naczynia włosowate. Celem leczenia jest złagodzenie dolegliwości i wydłużenie dystansu, jaki chory może pokonać do wystąpienia bólu, a także zapobieganie wystąpieniu powikłań, takich jak bóle w spoczynku, owrzodzenia i martwica. Prawidłowe leczenie farmakologiczne w połączeniu z prowadzeniem zdrowego stylu życia umożliwia choremu powrót do pełnej aktywności życiowej i zawodowej oraz zapobiega skróceniu długości życia.