Owrzodzenie podudzi

Owrzodzenia podudzi dotykają co roku bardzo wiele osób, a rozwijają się jako efekt nieleczonych żylaków. Szacuje się, że żylaki kończyn dolnych, które są najczęstszą postacią kliniczną przewlekłej niewydolności żylnej, występują u 20 – 50% osób dorosłych. Niestety, bardzo często są bagatelizowane i traktowane jedynie jako defekt kosmetyczny. Tymczasem nieleczone mogą prowadzić do licznych powikłań. Najgroźniejszym z nich jest właśnie owrzodzenie podudzi, które może być przyczyną zmian nowotworowych.

Przyczyny powstawania owrzodzeń

To groźne powikłanie przewlekłej niewydolności żylnej jest skutkiem niedostatecznego odżywienia tkanek i pojawia się w zaawansowanym stadium choroby. Początkowo chorzy skarżą się jedynie na uczucie ciężkich nóg, zmęczenia lub rozpierania w kończynie dolnej. Objawy owrzodzenia podudzi nasilają się w ciągu dnia i po długim przebywaniu w pozycji stojącej. Wieczorem zaczynają się pojawiać obrzęki, zazwyczaj na grzbiecie stopy lub w okolicach kostek. Chorzy mogą odczuwać ból i pieczenie, występują u nich również bolesne kurcze mięśni. Z czasem zaczynają być widoczne żylaki, czyli wężowate, miękkie i niebolesne przy dotyku sploty żył, często z balonowatymi uwypukleniami, które powiększają się w pozycji stojącej.

Jak powstają żylaki kończyn dolnych?

Przyczyną powstawania żylaków kończyn dolnych jest zwiększone ciśnienie i zastój krwi, a także osłabienie ścian żył powierzchownych kończyn dolnych. Utrudniony odpływ krwi może być również spowodowany pierwotną lub wtórną niewydolnością zastawek żylnych, czyli fałd błony wewnętrznej żyły, które uniemożliwiają cofanie się krwi i warunkują jej jednokierunkowy przepływ. Wszystko to powoduje, że tkanki nie są prawidłowo odżywione i dotlenione. Stopniowo rozwijają się więc zmiany na skórze podudzi w postaci przebarwień, wyprysków, stwardnień, jednak najcięższymi z nich są owrzodzenia podudzi. W następstwie zwiększających się systematycznie zmian troficznych powstaje strefa martwicza. Zmiany najczęściej są umiejscowione na podudziach w okolicy kostki przyśrodkowej, rzadziej bocznej.

Jak wyglądają owrzodzenia podudzi?

Owrzodzenia mogą być pojedyncze, ale może być ich również kilka. Martwe tkanki skóry wypadają często na skutek nawet niewielkiego urazu. Owrzodzenie podudzia zwykle przybiera postać różnokształtnego ubytku skóry o średnicy od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów. Czasem jednak może być bardzo rozległe i obejmować okrężnie nawet całą goleń.

Rozwój owrzodzeń podudzi

Nieleczone owrzodzenia tylko w nielicznych przypadkach wykazują tendencje do gojenia. Najczęściej ulegają nadkażeniu pospolitymi bakteriami, jednak zdarza się również możliwość przemiany nowotworowej, na szczęście bardzo rzadko. Zakażenie może bardzo szybko rozprzestrzenić się drogą krwi i objąć cały organizm, wywołując stan zagrożenia życia, dlatego bardzo ważne jest szybkie rozpoznanie i włączenie odpowiedniego leczenia.

Leczenie owrzodzeń podudzi

Żeby wyleczyć owrzodzenie, trzeba najpierw zlikwidować jego przyczynę, a więc niewydolność żylną. Głównym czynnikiem powodującym powstawanie owrzodzeń goleni jest zaleganie krwi i nadmiernie podwyższone ciśnienie w żyłach kończyny. Leczenie choroby ma więc na celu ułatwienie odpływu krwi z chorej kończyny. W tym celu stosuje się różne środki farmakologiczne o działaniu flebotropowym, które wzmacniają napięcie ścian naczyń żylnych i zmniejszają ich przepuszczalność. Należy jednak pamiętać, że leki flebotropowe jedynie łagodzą objawy owrzodzeń podudzi i nie mogą zastąpić innych metod leczenia. Owrzodzenie jest ponadto sytuacją szczególnego zagrożenia, ponieważ stanowi wrota wnikania patogenów do organizmu i może stać się przyczyną ciężkich, uogólnionych zakażeń. Dlatego też leczenie owrzodzeń wymaga szczególnego postępowania i stałej kontroli.

Sposoby leczenia owrzodzeń żylnych:

• leczenie ułożeniowe, czyli uniesienie kończyn dolnych podczas siedzenia i leżenia w celu ułatwienia odpływu krwi z chorej kończyny,
• leczenie stopniowanym uciskiem (kompresoterapia) przy użyciu opasek uciskowych (w przypadku występowania owrzodzeń nie jest zalecane stosowanie pończoch elastycznych),
• mechaniczne usunięcie tkanek martwiczo zmienionych lub oczyszczenie owrzodzenia za pomocą preparatów enzymatycznych,
• zwalczanie zakażenia – miejscowe, poprzez częste zmiany opatrunków, przemywanie ran roztworami antyseptycznymi, oraz ogólne za pomocą antybiotykoterapii.

Jeżeli owrzodzenie podudzia w najmniejszym swoim wymiarze przekracza 6 cm, to szanse na jego wygojenie są małe i po oczyszczeniu rany może być potrzebny przeszczep skóry. Metoda ta w połączeniu z leczeniem zachowawczym przynosi dobre wyniki doraźne, jednak istnieje duże prawdopodobieństwo, że w miejscu pokrytym przeszczepem lub w jego okolicy powstanie nowe owrzodzenie.

Skuteczną metodą leczenia owrzodzeń podudzi jest kilkutygodniowe unieruchomienie w łóżku z uniesioną chorą kończyną. Chory powinien jak najrzadziej wstawać. Wskazane jest też regularne wykonywanie ćwiczeń fizycznych („rowerek”, „nożyce”) bez opuszczania kończyny na podłogę. U osób starszych, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia zakrzepicy żylnej zalecane jest podawanie heparyny drobnocząsteczkowej w dawkach profilaktycznych.

Owrzodzenia podudzi muszą być leczone nie tylko ze względu na efekty estetyczne, ale przede wszystkim z powodu negatywnego wpływu na zdrowie. Różne metody leczenia umożliwiają wybór najlepszego sposobu dostosowanego do rodzaju i wielkości owrzodzenia.