Czy żylaki powrózka trzeba leczyć?

Żylaki powrózka nasiennego (łac. varicocele) są wstydliwą chorobą dotyczącą około 10- 20% mężczyzn, głównie młodych. Jest ona niezwykle niebezpieczna, ponieważ, w przypadku jej nierozpoznania i długotrwałego nieleczenia, może doprowadzić do trwałej bezpłodności. Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie żylaki powrózka nasiennego wymagają by leczenie operacyjne zostało przeprowadzone natychmiast. Istnieją inne metody leczenia tej choroby, które nie mają tak inwazyjnej formy.

Żylaki powrózka nasiennego - definicja, częstość występowania, powikłania

Jakie są przyczyny żylaków? Żylaki powstają na skutek działania na naczynia wysokiego ciśnienia hydrostatycznego, ma to miejsce w dysfunkcji zastawek, przy krążeniu obocznym, we wrodzonych chorobach tkanki łącznej, zakrzepicy żylnej, podczas ucisku z zewnątrz na żyły (np. guz) oraz wiąże się z różnym przebiegiem naczyń żylnych po obu stronach ciała.

Sytuacje te powodują wydłużenie, poszerzenie i poskręcanie naczyń. W ponad 90% przypadków żylaki występują lewostronnie. Choroba dotyczy głównie chłopców w przedziale wiekowym 12- 15 lat, powyżej tej granicy częstość występowania stabilizuje się. Żylaki wywołują różne objawy. Wyróżniamy trzy stopnie zaawansowania choroby:

• Żylaki są małe, trudno wyczuwalne, ujawniają się w pozycji stojącej, szczególnie podczas napinania powłok brzusznych (np. podczas kaszlu).
• Żylaki te są większe, daje się je wyczuć w badaniu, są słabo widoczne, ale napięcie powłok brzusznych powoduje ich powiększenie
• Żylaki są duże, widoczne „gołym okiem”, bez napinania powłok brzusznych, powodują zniekształcony wygląd moszny.

Żylaki powrózka nasiennego - objawy

Początkowo choroba nie daje żadnych objawów. Mężczyźni zgłaszają się do lekarza z powodu dyskomfortu, występowania tępego bólu w pozycji stojącej, leżącej lub podczas erekcji, uczucia „palenia” w jądrach, w przypadku zauważenia miękkich, guzowatych zmian nad jądrem oraz podczas nieefektywnego, długotrwałego starania się o potomstwo. Objawy żylaków sa więc mylące.

Metody leczenia żylaków powrózka nasiennego

W przeszłości leczenie żylaków powrózka nasiennego było dosyć zachowawcze, jednak nie przyniosło to żadnych rezultatów. W chwili obecnej stosuje się zabieg na żylaki - leczenie operacyjne. Dostępne są następujące techniki:

• leczenie chirurgiczne. Najczęściej stosuje się zabieg Bernardiego- polega ona na podwiązaniu żyły jądrowej w jej środkowym odcinku, czasami jednocześnie podwiązuje się tętnicę jądrową (metoda Palomo). Żylaki u mężczyzn można również leczyć poprzez przecięcie i podwiązanie naczyń nasiennych powyżej kanału pachwinowego. W nielicznych przypadkach zaleca się wycięcie całego splotu wiciowatego. Wyróżniamy:
• klasyczną chirurgię
• leczenie laparoskopowe- zmniejsza ono ryzyko zabiegu (mniejsza inwazyjność, mniejsze ryzyko zakażenia, duża dostępność). Jedna z najnowszych metod jest tzw. klipsowanie żyły jądrowej, jednak jest to zabieg kosztowny i wymaga lekarza z dużym doświadczeniem.
• Przezskórna embolizacja z użyciem promieni Rentgena. Polega ona na wprowadzeniu cewnika przez nacięcie wykonane w pachwinie. Kontrola radiologiczna pozwala na precyzyjne określenie położenia narzędzi w naczyniu i miejsca docelowego. Po usunięciu zmiany cewnik jest wyjmowany, a rana zaszyta. Większość mężczyzn już następnego dnia po zabiegu może wykonywać rutynowe czynności. Metoda ta wykazuje wysoką skuteczność- 226 na 228 przypadków i małą liczba nawrotów choroby (2- 10%). Zabieg można przeprowadzić w warunkach ambulatoryjnych.
• Sklerotyzacja (obliteracja) wstępująca żyły jądrowej. Zabieg polega na podaniu do naczynia środka farmakologicznego, który powoduje obkurczenie i zasklepienie naczynia, poprzez stopniowe włóknienie jego ściany, zmniejszenie średnicy, aż do zamknięcia jego światła (zarośnięcie). Badanie prowadzi się pod kontrolą aparatury USG, która pozwala precyzyjnie podać lek i określić przepływ krwi w naczyniu. Zabieg ten jest alternatywą dla klipsowania naczyń. Bezpośrednio po zabiegu pacjent wraca do rutynowych codziennych czynności. Przez miesiąc należy unikać wysokich temperatur, np. gorących kąpieli, wizyt w solarium, saunie. Zabieg ten jest bardzo korzystny ponieważ można wykonać go w warunkach ambulatoryjnych, jest praktyczne bezbolesny i dostępny dla większości mężczyzn (przeciwwskazania to: cukrzyca, niekontrolowane nadciśnienie, znaczna otyłość, zakrzepica żył głębokich, rozległe zakażenie bakteryjne skóry, uczulenie na lek wykorzystywany w leczeniu). Powikłaniami tej metody są uczulenia oraz przebarwienia skóry i blizny w miejscy podania leku (7- 30%) znikające zazwyczaj po kilkunastu miesiącach.

Badania przedstawiają, że leczenie żylaków powrózka nasiennego przynosi dobre efekty. Poprawa jakości nasienia występuje u około 70- 80% mężczyzn (brak poprawy- 15- 20 %, pogorszenie- około 5%). Zabiegi zwiększają ilość plemników w nasieniu, zmniejszają liczbę plemników o nieprawidłowej budowie, genotypie lub nieruchomych, wydłuża się także ich żywotność. U młodych mężczyzn najważniejszy jest fakt, że leczenie zapobiega nieprawidłowej przebudowie jądra oraz zachowuje jego prawidłowe funkcjonowanie. Pomocna też będzie laserowa operacja żylaków.

Wskazania do leczenia żylaków powrózka nasiennego

Należy pamiętać, że nie każdy rodzaj żylaków należy natychmiast operować. Głównym celem leczenia żylaków jest zachowanie płodności u mężczyzn, czyli zapobieganie rozwojowi orchiopatii zastoinowej. Badania dowodzą, że leczenie żylaków powrózka nasiennego polegjace na ich usunięciu, poprawia jakość nasienia. U dorosłych głównym wskazaniem do leczenia jest obniżenie parametrów nasienia (w co najmniej dwóch badaniach), którym towarzyszy długotrwałe, nieefektywne staranie się o potomstwo.

Problem pojawia się w przypadku nastolatków (nie u wszystkich występuje obniżona jakość nasienia). W tych przypadkach wskazaniem do leczenia są: dolegliwości bólowe, uczucie dyskomfortu, zmniejszenie objętości jądra w porównaniu do jądra zdrowego (o minimum 10%) oraz II lub III st. zaawansowania klinicznego lub współistnienie zmian w konsystencji jądra oraz żylaki obustronne. Wskazaniem będzie również postępujące nasilenie się stopnia zaawansowania klinicznego żylaków. U młodych mężczyzn przeciwwskazane jest leczenie operacyjne w I i II stopniu zaawansowania (jako jedyny objaw choroby).